Aptomat là gì? Tại sao aptomat tự ngắt? Cách khắc phục như thế nào?

Aptomat nhà bạn tự nhiên bị ngắt làm mất điện nhà bạn? Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này có thể đo hiệu điện thế tăng đột ngột hoặc do chập cháy dòng điện. Hãy cùng Sanota tìm hiểu những nguyên nhân làm aptomat tự ngắt và biện pháp khắc phục hiệu quả và an toàn cho vấn đề này.

1. Aptomat là gì?

Aptomat là tên thường gọi của thiết bị đóng cắt tự động (cầu dao tự động). Trong tiếng Anh thiết bị đóng cắt là Circuit Breaker (viết tắt là CB). Aptomat có chức năng bảo vệ quá tải và ngắn mạch trong hệ thống điện. Một số dòng Aptomat có thêm chức năng bảo vệ chống dòng rò được gọi là aptomat chống rò hay aptomat chống giật. Aptomat đôi khi còn được gọi theo cách ngắn gọn là Át.

2. Cấu tạo của Aptomat

Aptomat được cấu tạo chủ yếu từ các bộ phận sau: tiếp điểm, hộp dập hồ quang, cơ cấu truyền động cắt và móc bảo vệ. Cụ thể như sau:

Tiếp điểm của Aptomat

Aptomat có thể có 2 hoặc 3 tiếp điểm, bao gồm:

  • Tiếp điểm chính: Dùng để dẫn điện.
  • Tiếp điểm phụ: Dùng để bảo vệ tiếp điểm chính khi hồ quang cháy.
  • Tiếp điểm hồ quang: Là nơi hồ quang điện được dập tắt.

Khi mạch điện được đóng, các tiếp điểm sẽ tự động đóng lại theo trình tự: tiếp điểm hồ quang, tiếp điểm phụ, và cuối cùng là tiếp điểm chính. Khi mạch điện bị ngắt, quá trình mở các tiếp điểm sẽ diễn ra theo trình tự ngược lại: tiếp điểm chính mở trước, tiếp điểm phụ tiếp theo, và cuối cùng là tiếp điểm hồ quang. Cấu trúc này giúp bảo vệ tiếp điểm chính, đảm bảo an toàn và duy trì chức năng dẫn điện, vì hồ quang sẽ chỉ cháy trên tiếp điểm hồ quang hoặc tiếp điểm phụ.

Hộp dập hồ quang

Hộp dập hồ quang của Aptomat thường được chia thành nhiều đoạn ngắn và cấu tạo từ các tấm thép xếp thành lưới. Mục đích của thiết kế này là giúp dập tắt hồ quang nhanh chóng và hiệu quả.

Cơ cấu truyền động cắt

Cơ cấu truyền động cắt của Aptomat có thể được điều khiển bằng nhiều cách khác nhau, bao gồm điện từ, động cơ điện, hoặc điều khiển bằng tay:

  • Đối với Aptomat có dòng điện định mức lên đến 600A, cơ cấu truyền động cắt thường sử dụng điều khiển bằng tay. Ngoài ra, có thể sử dụng một tay phụ theo nguyên lý đòn bẩy để tăng lực điều khiển.
  • Đối với Aptomat có dòng điện lớn hơn 600A, đặc biệt là những loại có dòng điện định mức lên đến 1000A, cơ cấu truyền động có thể sử dụng điều khiển cơ điện, động cơ điện hoặc khí nén.

Móc bảo vệ Aptomat

Móc bảo vệ của Aptomat giúp tự động cắt điện khi phát hiện mạch điện có dấu hiệu quá tải hoặc ngắn mạch, nhằm tránh các sự cố nguy hiểm. Các loại móc bảo vệ thường gặp bao gồm:

  • Móc bảo vệ quá tải và ngắn mạch: Được làm từ hệ thống móc điện tử và rơ le nhiệt, bảo vệ dòng điện có định mức lên đến 600A.
  • Móc bảo vệ sụt áp: Bảo vệ điện áp thấp, sử dụng kiểu điện từ. Móc này được lắp cuộn dây song song với mạch điện chính, cuộn dây sẽ được quấn vài vòng với dây có tiết diện nhỏ để chịu điện áp nguồn.

4. Nguyên lý hoạt động của Aptomat

Khi Aptomat được bật (ở trạng thái ON), các tiếp điểm được đóng nhờ vào các móc khớp lại với nhau tại cụm tiếp điểm động. Khi mạch điện có dấu hiệu quá tải hoặc ngắn mạch, nam châm điện sẽ tạo ra lực hút, khiến các khớp móc bung ra và lò xo 1 được thả lỏng. Kết quả là các tiếp điểm của Aptomat mở ra, ngắt mạch điện và bảo vệ hệ thống khỏi các sự cố.

5. Phân loại Aptomat

Trên thị trường hiện nay có rất nhiều loại Aptomat (CB), được phân loại dựa trên các yếu tố như chức năng, hình dạng, cấu tạo, số pha/số cực, dòng cắt ngắn mạch và khả năng điều chỉnh dòng định mức. Dưới đây là các cách phân loại phổ biến:

  • Dựa vào cấu tạo
    • Aptomat dạng tép (MCB – Miniature Circuit Breaker): Bảo vệ mạch điện khỏi các sự cố quá tải và ngắn mạch.
    • Aptomat dạng khối (MCCB – Moulded Case Circuit Breaker): Có chức năng bảo vệ quá tải dòng điện và ngắn mạch, nhưng với công suất và khả năng cắt lớn hơn MCB.
  • Dựa vào chức năng
    • Aptomat thường: Bao gồm MCB và MCCB, với chức năng bảo vệ mạch điện khỏi quá tải và ngắn mạch.
    • Aptomat chống dò:
      • RCCB: Aptomat chống dòng rò dạng tép.
      • RCBO: Aptomat chống dòng rò và bảo vệ quá tải dạng tép.
      • ELCB: Aptomat chống dòng rò và bảo vệ quá tải dạng khối.
  • Dựa vào số pha/số cực
    • CB 1 pha: 1 cực
    • CB 1 pha + trung tính (1P+N): 2 cực
    • CB 2 pha: 2 cực
    • CB 3 pha: 3 cực
    • CB 3 pha + trung tính (3P+N): 4 cực
    • CB 4 pha: 4 cực
  • Dựa vào dòng cắt ngắn mạch
    • Dòng cắt thấp: Phù hợp với các ứng dụng điện dân dụng.
    • Dòng cắt tiêu chuẩn: Thường được sử dụng trong các ứng dụng điện công nghiệp.
    • Dòng cắt cao: Dùng trong công nghiệp và các ứng dụng đặc biệt.
  • Dựa vào khả năng chỉnh dòng
    • CB có dòng định mức không đổi: Ví dụ: MCCB NF400-SW 3P 400A, với dòng định mức cố định là 400A.
    • CB chỉnh dòng định mức: Ví dụ: MCCB NF400-SEW 3P 400A, cho phép điều chỉnh dòng định mức trong phạm vi từ 200A đến 400A.

6. Hiện tượng aptomat tự ngắt

Những nguyên nhân dẫn đến tình trạng cầu dao điện tự nhiên bị ngắt là do chủ yếu là đoạn mạch quá tải, mạch quá ngắn hoặc lỗi mạch chạm đất. Nhưng theo như nghiên cứu, lý do chính của cầu dao điện tự ngắt là  do mạch quá tải bởi mạch bị kết nối đồng thời tới nhiều thiết bị điện. Nếu khi chạy thì các thông số của mạch được hiển thị rõ còn khi ngắt mạch thì dẫn đến tình trạng “phá vỡ mạch”.

Có những thiết bị với công suất quá lớn dẫn đến tình trạng trên có thể kể đến như bình nóng lạnh, điều hòa, máy sấy tóc, truyền hình kỹ thuật số… Những thiết bị này sử dụng trong thời gian cao điểm đều dẫn đến hiện tượng cầu dao bị ngắt, hỏng.

Những nguyên nhân chính làm aptomat tự nhảy bao gồm:

Do aptomat bị hỏng

Aptomat bị nhảy liên tục có thể là do aptomat đã bị hư. Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự hoạt động của toàn bộ hệ thống điện trong căn nhà. Không chỉ thế, nó còn khiến người dùng cảm thấy lo lắng, bởi ngoài việc aptomat bị hỏng thì rất có thể dây điện phần chìm nhà bạn đang gặp vấn đề.

Do chập chờn, rò rỉ dòng điện

Nguyên nhân này thực sự rất nguy hiểm. Nó có thể do bạn lắp đặt aptomat đấu dây sai hoặc do dây âm tường bị hỏng, các đầu nối hở chập vào nhau dẫn đến cháy, nhảy áp và hỏng aptomat… dễ dẫn đến cháy nổ.

Do điện áp quá tải 

Điện áp quá tải có thể được xem là một trong những nguyên nhân chính. Vấn đề này xảy ra khi các hộ gia đình sử dụng quá nhiều thiết bị điện cùng một lúc hoặc đồng loạt nhiều gia đình sử dụng điện năng lớn trong cùng một thời điểm. Vì vậy hãy chú ý sử dụng điện tiết kiệm nhất có thể.

Do aptomat kém chất lượng 

Việc này trên thực tế không còn gặp nhiều nhưng vẫn diễn ra. Tâm lí nhiều người cho rằng aptomat giá phải rẻ, không cần quá xịn là có thể sử dụng. Thế nhưng “tiền nào của nấy”, giá cả quá rẻ dẫn đến chất lượng không được đảm bảo, dễ gây hư hại và nguy hiểm cho người sử dụng.

7. Những cách khắc phục hiện tượng  aptomat bị nhảy

Để khắc phục được tình trạng aptomat bị nhảy các bạn cần tìm hiểu nguyên nhân và chuẩn bị các thiết bị cần thiết. Các bạn cần chuẩn bị: tô vít, máy khoan, 1 aptomat mới, 1 aptomat chống giật và đồng hồ đo điện. Sau khi đã có các dụng cụ cần thiết các bạn tiến hành khắc phục sự cố theo các bước sau:

– Thay aptomat mới vào, nếu tình trạng aptomat bị nhảy vẫn diễn ra thì các bạn chuyển sang bước tiếp theo.

– Ngắt kết nối với nguồn điện của tất cả các thiết bị đang sử dụng. Bật aptomat sau đó theo dõi, nếu aptomat không nhảy chứng tỏ các thiết bị điện trong nhà gặp trục trặc. Nếu aptomat vẫn nhảy thì các bạn tiến hành bước 3.

– Tháo các công tắc, ổ cắm điện ra, để các đầu âm dương tách biệt nhau sau đó dùng băng keo cách điện dán chúng lại. Bật aptomat để theo dõi, nếu aptomat vẫn bị nhảy liên tục thì nguyên nhân là do trục trặc của đường dây điện âm tường. Với trường hợp này các bạn làm như sau:

+ Đấu trực tiếp aptomat chống giật vào nguồn điện đầu vào. Sau đó lắp lần lượt các đường dây dẫn điện vào đầu ra của aptomat chống giật và theo dõi. Nếu đường dây nào làm aptomat chống giật bị nhảy chứng tỏ đường dây ấy bị hư hỏng.

+ Thay thế đường dây điện cũ, luồn dây điện mới vào rồi lắp lại nếu đường dây điện sử dụng ống gà thông tường. Nếu đường dây điện chôn trong tường thì các bạn cần sử dụng máy khoan để lấy dẫy cũ ra sau đó thay dây mới vào. Các bạn cũng có thể sử dụng máy khoan để chạy một đường dây điện mới trong tường.

+ Dùng vữa trát lại chỗ vừa khoan ở tường. Nếu đường dây bị hỏng không quan trọng thì các bạn có thể bỏ đi hẳn, không cần thay thế. Điều này tránh được việc phải khoan tường  gây mất thẩm mỹ cho ngôi nhà bạn.

Bài viết trên đã cung cấp cho bạn những kiến thức cơ bản về nguyên nhân và cách khắc phục aptomat bị nhảy. Việc quan trọng  là phải tìm hiểu nguyên nhân từ đó đưa ra phương pháp khắc phục triệt để. Sanota hy vọng các bạn có thể áp dụng vào thực tiễn nếu đường điện trong gia đình gặp sự cố về aptomat. Nếu không được xử lý kịp thời sẽ để lại những hậu quả nghiêm trọng và tổn thất lớn.